Boommaat zadel meten is misschien wel het meest onderschatte onderdeel van zadelpassen. Veel ruiters kennen hun zitmaat tot op de inch nauwkeurig, maar als ik vraag welke boommaat ze hebben? Stilte. En toch is dat het cijfer dat bepaalt of een zadel überhaupt op de rug van je paard kán liggen, voordat we het ooit over zit, balans of leer hebben.
In deze blog leg ik uit wat de boommaat precies is, hoe je boommaat zadel meten zo goed mogelijk zelf aanpakt, waarom 32 cm bij merk A iets anders is dan 32 cm bij merk B, en aan welke signalen je merkt dat het niet meer klopt. No-nonsense, met de eerlijke beperkingen van de praktijk.
Wat is de boommaat van een zadel precies?
De boommaat is de breedte van de zadelboom aan de voorkant van het zadel. Dat is de plek waar het zadel over de schoft en schouder van je paard heen valt. Het is de afstand tussen de twee uiteinden van de boom (de “takken”) die aan de voorkant naar beneden lopen.
Klinkt simpel. Is het ook, tot het niet meer simpel is. Want twee zadels met allebei “boommaat 32” kunnen op jouw paard tóch heel anders liggen. Dat komt door drie dingen:
- De maat zelf (in cm, in “fit 1 t/m 5”, of in een kleurensysteem).
- De hoek waarmee de takken naar beneden lopen. Twee bomen met dezelfde breedte kunnen een steilere of vlakkere hoek hebben.
- De lengte van de takken. Korte takken (bijvoorbeeld bij cob-modellen) liggen heel anders op een rond paard dan lange takken op een atletisch sportpaard.
Een goed passende boom houdt de wervelkolom vrij, verdeelt jouw gewicht over een groot oppervlak en laat de schouder ongehinderd bewegen. Een verkeerde boom doet exact het omgekeerde. En daar zien we vervolgens de pijnlijke gevolgen van.
Lees ook: De anatomie van het paard en het perfecte zadel
Hoe meet je de boommaat van een zadel?
Boommaat zadel meten kan op verschillende manieren. Geen daarvan is op zichzelf hét antwoord, en daar ben ik eerlijk over.
De visuele methode: balans op het stilstaande paard
De klassieke methode. Leg het zadel zónder dekje en zonder singel op de schone, droge rug van je paard. Stap drie meter terug en kijk van opzij.
- Kantelt het zadel vooroor? Dan is de boom waarschijnlijk te smal. Hij zakt te ver naar voren in.
- Kantelt het zadel achterover? Dan is de boom te wijd. Hij valt te diep over de schoft.
- Ligt het zadel in balans, met het diepste punt ongeveer in het midden? Dan zit je in de goede orde van grootte.
Dit is een eerste indicatie, geen eindoordeel. Een zadel kan visueel mooi in balans liggen en bij nameting tóch centimeters te wijd of te smal blijken. Dat zien we in de praktijk vaker dan je zou denken.
De handmeting: vingers tussen schoft en boom
Schuif twee tot drie vingers verticaal tussen de schoft van je paard en de bovenkant van het zadel, vlak voor de zit.
- Past er één vinger of minder: te smal.
- Past er twee tot drie vingers: ongeveer goed.
- Past er vier of meer vingers: te wijd.
Ook hier: handig als snelle check, niet betrouwbaar als enige meting. Iedereen heeft andere vingers, andere druk, andere techniek.
De cm-meting met meetinstrument
Dit is wat ik bij Akash Saddlery doe tijdens een zadelpasconsult. Met een buigbare meetstrip of een specifiek instrument (zoals het TreeClix-systeem dat ik onder andere bij Frank Baines en Empire toepas) meet ik de exacte hoek en breedte van de paardenrug, ongeveer twee tot drie vingers achter het schouderblad. Daar waar het zadel hoort te beginnen.
Wat je daarmee krijgt is een objectieve referentie. Geen “gevoel”, maar een cijfer. Dat cijfer vertaal je vervolgens naar de boommaten van het zadelmerk waarmee je werkt. En daar wordt het interessant.
Boommaten per merk: waarom 32 cm bij Bates iets anders is dan 32 cm bij Stubben
Hier wordt het verwarrend. Elk zadelmerk hanteert zijn eigen systeem. Een paar van de bekendste:
- Wintec & Bates: kleurensysteem (geel = smal, groen, zwart, wit, oplopend naar extra wijd).
- Stubben: cijfers van 27 (zeer smal) tot XW (extra wijd).
- Kieffer: maten 2 (smal), 3 (medium), 4 (wijd), verbreedbaar of versmalbaar met warmte.
- Frank Baines & Empire: passen vaak het TreeClix-systeem toe met verwisselbare boomkoppen.
- Kingsley, Amerigo, Albion: werken met cm-maten of M / MW / W / XW-aanduidingen, afhankelijk van model.
Twee zadels met “32 cm” of “medium” kunnen onderling tot een halve centimeter verschillen, én een totaal andere takhoek hebben. Dat is geen marketing, dat is gewoon hoe traditionele zadelmakerij is gegroeid: elk land, elke werkplaats, eigen standaard.
Conclusie: een boommaat-cijfer op zichzelf vertelt je niet alles. Boommaat zadel meten is dus nooit puur een kwestie van een getal noteren. De combinatie van merk, model, hoek én taklengte bepaalt of een zadel op jouw paard past.
Lees ook: Paardrijzadels: premium leer & premium merken bij Akash Saddlery
Hoe weet je dat de boommaat niet (meer) klopt?
Een paar signalen wijzen direct op de boom (en niet zozeer op de vulling of het zadeltype):
- Het zadel kantelt zichtbaar vooroor of achterover op het stilstaande paard.
- Witte haren of kale plekken verschijnen bij de schoft of net achter het schouderblad. Vaak een aanwijzing voor langdurige piekdruk door een verkeerde hoek of breedte.
- De doornuitsteeksels zijn niet meer vrij in het kussenkanaal (zichtbaar of voelbaar contact).
- De schoftspieren worden holler in plaats van voller, wat duidt op spieratrofie door verkeerde drukverdeling.
- Het paard wordt singelnijdig of staakt bij het opzadelen.
- De pasvorm voelde eerst goed, maar na een paar maanden training of conditieverandering ineens niet meer.
Dat laatste punt is belangrijk: een correcte boommaat van een jaar geleden hoeft vandaag niet meer correct te zijn. Boommaat zadel meten is daarom geen eenmalige actie maar een periodieke check.
Wanneer laat je de boommaat opnieuw controleren?
Een paardenrug verandert. Door training, gewicht, leeftijd, seizoen, conditie en bespiering. Een paard van 4 is anatomisch een ander dier dan datzelfde paard op zijn 8e, en zijn rug op zijn 14e is wéér anders.
Vuistregels die ik in de praktijk hanteer:
- Minimaal twee keer per jaar laten checken, ongeacht of er problemen zijn.
- Vaker bij jonge paarden in opbouw, paarden in revalidatie, paarden die zichtbaar van vorm veranderen, of na een nieuwe pad, singel of discipline.
- Direct bij signalen van pijn, asymmetrie of gedragsverandering.
Bij een nieuwe combinatie (nieuw paard, nieuw zadel, nieuwe ruiter) raad ik altijd een oriëntatieconsult aan voordat je tot aanschaf overgaat. Zo voorkom je een dure miskoop.
Lees ook: Zadelpassen: waar moet je op letten bij het passen van een zadel?
Veelgestelde vragen over boommaat zadel meten
Kan ik de boommaat van mijn zadel thuis zelf meten?
Tot op zekere hoogte ja, met de visuele en handmethode. Voor een objectieve cm-meting met betrouwbaar advies heb je echter de juiste meetapparatuur en, vooral, vergelijkingservaring per merk nodig.
Wat is het verschil tussen boommaat en zitmaat?
De boommaat is de breedte vóór het zadel, voor het paard. De zitmaat (in inches) is de lengte van de zit waar jij op zit, voor de ruiter. Twee compleet verschillende maten die los van elkaar moeten kloppen.
Heeft elk zadelmerk dezelfde boommaten?
Nee. Elk merk heeft een eigen systeem (kleuren, cijfers, cm, M/MW/W). Vergelijken op cijfer alleen werkt niet. Je moet altijd terug naar wat dat cijfer fysiek betekent op de boom van dát specifieke merk.
Kun je een zadel met een te kleine of te grote boom nog aanpassen?
Soms wel, soms niet. Bij merken met verwisselbare kopijzers (Wintec, Bates, en bepaalde Frank Baines en Empire modellen met TreeClix) kun je de boommaat aanpassen. Bij vaste-boomzadels kan een Kieffer-type met warmte beperkt verbreed of versmald worden. Bij de meeste premium leren zadels (Amerigo, Albion, Kingsley) is de boom vast. Daar verander je niet de boom, maar pas je via vulling de drukverdeling aan.
Wat als mijn paard tussen twee boommaten in zit?
Dan kies je doorgaans de iets ruimere maat, omdat een paard onder training meestal voller wordt in de schoftbespiering, niet smaller. Maar dat is een gesprek per combinatie. Geen vuistregel die altijd opgaat.
Plan een boommaat-controle
Twijfel je over de pasvorm of wil je boommaat zadel meten professioneel laten uitvoeren? Plan een zadelevaluatie of opvolgende controle. Ik meet objectief, vergelijk met de boommaten van de merken in mijn assortiment en geef je een eerlijk advies. Niet altijd “je moet een nieuw zadel kopen”, soms is bijvullen of een aanpassing voldoende. De tarieven staan transparant online, inclusief de reiskostenstaffel.
Lees ook: Hoeveel kost een zadelpasser? Prijzen en voorrijkosten
